Slib uit Eems-Dollard helpt bij versteviging Groningse dijken

 

Baggeren in troebel water

 

Als tot 2050 jaarlijks 1 miljoen ton slib uit de Eems-Dollard wordt gehaald, verbetert het doorzicht van het water en bloeit de natuur op in dit estuarium op de grens tussen Nederland en Duitsland. Op land gebracht kan van het slib steekvaste klei worden gemaakt die onder meer kan dienen voor versteviging van de dijken in het aardbevingsgevoelige Groningen.

Al decennia lang is het estuarium van de Eems-Dollard in het uiterste Noordoosten van Nederland een troebele bak met water. Met elke vloed komt er meer slib het systeem in dan er kan neerslaan. Dit slib is vooral afkomstig van autonoom transport langs de hele Nederlandse kust, maar baggerwerkzaamheden om onder meer de vaarwegen van Groningen Seaports en Emden (D) op diepte te houden dragen hieraan enkele procenten bij. Al dat slib circuleert dus bij elke vloed als een boemerang door het Dollard-gebied. Door inpoldering van de kwelders is er in de loop der tijd steeds minder ruimte gekomen waar het slib kan bezinken. Doordat het slib in suspensie blijft, groeien algen minder goed, is het bodemleven aangetast en raakt de voedselketen verstoord. Ook de voor een estuarium kenmerkende zoet-zoutwaterovergangen – waar het zoete Duitse riviertje de Eems de zoute Dollard ontmoet – zijn sterk achteruitgegaan.

Om deze trend te keren, worden in het programma Eems-Dollard 2050 mogelijkheden onderzocht om natuur en ecologie te verbeteren en tegelijk de economie van de Eemsdelta te verstevigen. In een recent verschenen onderzoek van Deltares in opdracht van Rijkswaterstaat zijn de eerder geopperde oplossingen doorgerekend. “Als tot 2050 elk jaar minstens 1 miljoen ton slib uit het Eems-Dollard-systeem wordt verwijderd, is er goede kans dat het estuarium niet verder achteruitgaat”, zegt Bas van Maren, slibexpert bij onderzoeksinstituut Deltares. De hoeveelheid te baggeren slib is zowel het resultaat van een complex rekenmodel als van een tamelijk eenvoudige massabalans van inkomende en uitgaande hoeveelheden slib. “Als gevolg van het afvoeren van 1 miljoen ton slib per jaar neemt de vertroebeling ongeveer tien procent af”, aldus Van Maren.

Kleirijperij

Om de kosten van deze enorme operatie te drukken, is in het verleden al een drietal kansrijke maatregelen voorgesteld die op kleine schaal moeten worden uitgetest. De meest spectaculaire ervan is een zogeheten kleirijperij. In de buurt van de havens van Delfzijl kan een braakliggend stuk industrieterrein het slib uit de havens in depots worden neergelegd, waar het kan indikken tot steekvaste klei. “Met deze klei worden dan dijkversterkingswerkzaamheden uitgevoerd”, aldus Van Maren. Pikant is dat de zeedijken langs vrijwel de hele Eems-Dollard zijn afgekeurd en de komende jaren moeten worden versterkt. Aanpak ervan is noodzakelijk omdat het aardbevingsgevoelige gebied zich niet ook nog een dijkdoorbraak kan permitteren. Berekeningen wijzen uit dat het gebied tot aan de stad Groningen als een badkuip zou volstromen. De klei uit de kleirijperij wordt gebruikt om een stuk dijk langs de Dollard te versterken.

‘Door het afvoeren van 1 miljoen ton slib per jaar neemt de vertroebeling ongeveer tien procent af’

De werkzaamheden van het dijkherstel uitvoeren met ‘klei uit eigen streek’ scheelt de aanvoer per schip en vrachtwagen van klei uit Litouwen en Letland. Ook bouwblokken die zijn geperst van het Eems-Dollardslib zijn een optie die wordt onderzocht.

Ophoogcyclus

Een variant van de kleirijperij is het slib met behulp van de getijdenwerking op het land laten stromen en het daar laten rijpen, aldus Rijkswaterstaat. Dat is al op kleine schaal met succes uitgeprobeerd in de polder Breebaart. Het slib stroomt met elke vloed door duikers in de dijk. De dynamiek van de natuur in de polder nam toe, de grond werd met elke vloed een beetje opgehoogd. De eerste vijf jaar is er een halve meter klei afgezet. Na vijftien jaar is het gebied zo hoog geworden dat er geen slib meer binnenstroomt. Door nu de grond af te schrapen, kan ook hier streekeigen materiaal worden gewonnen, waarna het poldertje aan een nieuwe ophoogcyclus kan beginnen.

De derde optie die Rijkswaterstaat voorstelt, is om het slib op gecontroleerde wijze buitendijks op natuurlijke ondiepten in de Eems-Dollard te laten bezinken. “Dat kan tot eilanden leiden en nieuwe type kwelders waar vogels en zeehonden kunnen rusten, fourageren en paaiplaatsen vinden”, aldus Van Maren die spreekt van een ‘triple win-situatie’. “De ecologie van het estuarium wordt verbeterd, er liggen verdienmodellen in het verschiet in de vorm van klei en bakstenen en tenslotte kan de natuurbeleving en het toerisme op het grensvlak tussen land en water toenemen.”

Vogeleiland

Waterschap Hunze en Aa’s, provincie Groningen en Rijkswaterstaat gaan samen met Groninger Landschap, diverse gemeenten en havenbedrijf Groningen Seaports dit voorjaar al beginnen met realisering van een proefproject. Op een proefvak van één kilometer op de twaalf kilometer te restaureren dijk gaat het waterschap een zogeheten Brede Groene Dijk realiseren, vertelt Matthijs Buurman van de provincie Groningen. “We maken een hele flauwe aflopende dijk die een eind de Dollard insteekt. Er komt een laag dijkje voor waardoor het gebied wordt afgebakend. Dat dijkje en de dijkverbreding voeren we uit met materiaal dat uit de polder Breebaart wordt afgegraven, van kwelders elders komt en ook met baggerslib uit de haven van Delfzijl”, zegt Buurman. Er wordt onder meer ook een vogeleiland aangelegd (zie artist impression).

Dijkherstel

Een tweede kleirijperij zal verschijnen op een 10 hectare tellend deel van het industrieterrein Oosterhorn bij Delfzijl. Daar wordt op ongeveer tien verschillende manieren onderzocht hoe de slappe, zoute bagger in voldoende stevige klei kan transformeren zodat het geschikt is voor dijkherstel. Verschillende technieken worden beproefd, aldus Buurman. “Denk aan ontwatering met en zonder drainage, het drie keer per jaar met een kraan omzetten van de bagger, verschillende typen planten op de bagger laten groeien en al dan niet kalk toevoegen. Behalve dat het natuurlijk goede klei moet worden, is vooral de snelheid van proces cruciaal. We moeten immers wel op tijd over voldoende materiaal kunnen beschikken om meer brede groene dijken aan te leggen.” Rond 2020 moet daarover duidelijkheid bestaan.

Kaart: Provincie Groningen

Bron: René Didde, Maritiem Nederland

 

 

 

Bij ons op de site adverteren?

Abonneer u nu op Waterbranche.

Uitgelichte Bedrijven

KELLER Meettechniek B.V.

Logisticon Water Treatment B.V.

Krohne Nederland B.V.

Share This